Últimos días para ver vencellos (de 2 especies!)

Os vencellos (Apus apus) están a punto de marchar de novo aos seus cuarteis invernais en África, xa criaron e estes días están moi ocupados alimentando os seus polos xa moi medrados e a punto de marchar do niño. Os cálidos seráns de xullo son ideais para observalos baixos. Calquera sitio é bo, pero quizáis, Belvís, Bonaval, a zona Vella son sitios moi bos para gozar deles. Quedan poucos días.

E pode haber premio: moi escasos, moi difíciles de diferenciar, escasos exemplares de vencello pálido (Apus pallidus) poden ser observados entre os comúns. Cómo diferencialos? primeiro de todo con boa luz e sorte; son máis pálidos, de cabeza máis clara por riba, non só pola gorxa, o que lles da un aspecto de enmascarados, e por último, con moi boa luz, poden ser apreciadas unha sorte de “escamas” moi características polo seu ventre .

Inda que lles saquei moitas fotos, ningunha é digna polo que se vos deixo un bo link para velos en detalle. Moita sorte cos pálidos!.

_DSC4693

Aves nunha boa excursión

Unha das vantaxes de que as nenas cumpran anos é que cada vez camiñan distancias maiores polo que se poden emprender con elas boas excursións nas que observar aves moitas outras cousas.

Precisamente pasear, dar un paseo, ir de excursión, etc, é unha cuestión que merece consideracións. Nos últimos anos mercantilizouse o ir de excursión en canto xurdiron claros intereses económicos por detrás: dende botas de treking con membranas transpirables ata profesionais que deseñan (deseñamos) roteiros… e por suposto, se un quere vender algo ten que buscar bos nomes: treking, sendeirismo… xa non chega con pasear ou excursión. Todo isto ven a conto de que moitas persoas apuntáronse a estas “novas” actividades, camiñar na natureza, qué podería saír mal? pois que teño comprobado que moita xente se aburre, outra non pero a base de competir consigo mesma ou co reloxo como se dunha actividade deportiva máis se tratara. E é aquí onde gozar da vida entra en xogo. Se a curiosidade pola vida que che rodea está esperta, un nunca se pode aburrir paseando, calquera que sexa o punto de acceso que elixamos para gozar da biodiversidade:  aves, bolboretas, plantas …

A Rubia nas beiras do Sarela

A Rubia nas beiras do Sarela

 Así emprendemos a Rubia e máis eu unha excursión partindo dende o río Sarela, próximos ao CHUS ata a Granxa do Xesto pasando pola Selva Negra. Unha mañá excepcional para as aves. Cántas? pois ata 46 especies entre observadas e escoitadas. Moitas delas forestais, outras de espazos máis abertos, unha ligada aos cursos fluviais e incluso un par de aves rapaces comúns. Todas elas observables por unha nena de 6 anos. Velaí a lista

NOME CIENTÍFICO NOME GALEGO NOMBRE CASTELLANO
Accipiter nisus Gabián Gavilán común
Buteo buteo Miñato Busardo ratonero
Larus michahellis Gaivota patiamarela Gaviota patiamarilla
Columba palumbus Pombo torcaz Paloma torcaz
Streptopelia decaocto Rula turca Tórtola turca
Cuculus canorus Cuco Cuco común
Apus apus Cirrio Vencejo común
Picus viridis Peto verde Pito real
Dendrocopos major Peto real Pico picapinos
Hirundo rustica Andoriña Golondrina común
Anthus trivialis Pica das árbores Bisbita arbóreo
Motacilla cinerea Lavandeira real Lavandera cascadeña
Motacilla alba Lavandeira branca Lavandera blanca
Troglodytes troglodytes Carriza Chochín común
Prunella modularis Azulenta Acentor común
Erithacus rubecula Paporrubio Petirrojo europeo
Phoenicurus ochruros Rabirrubio Colirrojo tizón
Saxicola torquatus Chasco Tarabilla común
Turdus merula Merlo Mirlo común
Turdus philomelos Tordo común Zorzal común
Cisticola juncidis Carriza dos xuncos Cistícola buitrón
Hippolais polyglotta Folosa amarela Zarcero común
Sylvia undata Papuxa do mato Curruca rabilarga
Sylvia melanocephala Papuxa cabecinegra Curruca cabecinegra
Sylvia borin Papuxa picafollas Curruca mosquitera
Sylvia atricapilla Papuxa das amoras Curruca capirotada
Phylloscopus ibericus Picafollas ibérico Mosquitero ibérico
Regulus ignicapilla Estreliña riscada Reyezuelo listado
Aegithalos caudatus Ferreiriño rabilongo Mito común
Parus ater Ferreiriño negro Carbonero garrapinos
Parus caeruleus Ferreiriño azul Herrerillo común
Parus major Ferreiriño real Carbonero común
Certhia brachydactyla Gabeador Agateador europeo
Lanius collurio Picanzo vermello Alcaudón dorsirrojo
Garrulus glandarius Gaio Arrendajo común
Pica pica Pega Urraca común
Corvus monedula Gralla pequena Grajilla común
Corvus corone Corvo pequeno Corneja negra
Sturnus unicolor Estorniño negro Estornino negro
Passer domesticus Pardal Gorrión común
Fringilla coelebs Pimpín Pinzón común
Serinus serinus Xirín Verdecillo común
Carduelis chloris Verderolo Verderón común
Carduelis carduelis Xílgaro Jilguero
Carduelis cannabina Liñaceiro Pardillo común
Emberiza cirlus Escribenta común Escribano soteño
A Selva Negra

A Selva Negra

Chegaron os vencellos

Hoxe, 5 de maio a Rubia e mais eu, indo ao cole, escoitamos e observamos os primeiros vencellos (Apus apus) do ano en Santiago de Compostela, procedentes de África: a primavera, o bo tempo e os días longos xa están aquí!! Xusto 20 días antes que o ano pasado, pero uns 10 máis tarde do que era habitual (cambio climático?)

_DSC9441

Explorando un parque

Un parque ao que imos moi pouco, quédanos a desmán, pero ao que sempre temos ganas, o Parque de Eugenio Granell, foi o noso obxectivo hai unhas semanas. Un paseo primaveral cheo de sorpresas. E un parque grande, con gran “naturalidade” e mesmo diferentes “ecosistemas”. E non defraudou. Chegamos a ver un número importante de aves en apenas un paseo: 32 especies!! e iso que, salvo por unha especie, ainda non observamos ningunha migrante transahariana. Cántas se poderán observar dentro duns días cando todas as especies estivais cheguen?DSCN3656

Aquí o listado  de aves:

Anas platyrhynchos Lavanco Ánade azulón
Larus michahellis Gaivota patiamarela Gaviota patiamarilla
Columba palumbus Pombo torcaz Paloma torcaz
Streptopelia decaocto Rula turca Tórtola turca
Troglodytes troglodytes Carriza Chochín común
Prunella modularis Azulenta Acentor común
Erithacus rubecula Paporrubio Petirrojo europeo
Phoenicurus ochruros Rabirrubio Colirrojo tizón
Saxicola torquatus Chasco Tarabilla común
Turdus merula Merlo Mirlo común
Turdus philomelos Tordo común Zorzal común
Sylvia undata Papuxa do mato Curruca rabilarga
Sylvia melanocephala Papuxa cabecinegra Curruca cabecinegra
Sylvia atricapilla Papuxa das amoras Curruca capirotada
Phylloscopus ibericus Mosquitero ibérico
Regulus ignicapilla Estreliña riscada Reyezuelo listado
Aegithalos caudatus Ferreiriño rabilongo Mito común
Parus ater Ferreiriño negro Carbonero garrapinos
Parus caeruleus Ferreiriño azul Herrerillo común
Parus major Ferreiriño real Carbonero común
Certhia brachydactyla Gabeador Agateador europeo
Garrulus glandarius Gaio Arrendajo común
Pica pica Pega Urraca común
Corvus monedula Gralla pequena Grajilla común
Corvus corone Corvo pequeno Corneja negra
Sturnus unicolor Estorniño negro Estornino negro
Passer domesticus Pardal Gorrión común
Fringilla coelebs Pimpín Pinzón común
Serinus serinus Xirín Verdecillo común
Carduelis chloris Verderolo Verderón común
Carduelis carduelis Xílgaro Jilguero
Carduelis cannabina Liñaceiro Pardillo común

Pero iso non foi todo. Atopámonos incluso cuns narcisos silvestres, non prantados, concretamente Narcissus triandrus.

DSCN3658

E, claro, tan intensa actividade naturalística precisou dunha boa merenda, con vistas inmellorables

DSCN3669

Os picafollas

En Santiago de Compostela, así como na maior parte do territorio ibérico, podemos atopar dúas especies de aves moi similares. Tanto que ata fai non moito pensábase que ambas especies eran a mesma e que únicamente diferían un chisco no seu canto.

Pero non, análises detallados demostraron que estabamos ante as dúas especies das que agora falao. Trátase do picafollas ibérico (Phylloscopus ibericus) e o picafollas común (Phyllocopus collybita) (en castelán mosquitero ibérico e mosquitero común respectivamente). Ónde está a cuestión logo? Ben, ambos comparten hábitat y hábitos, son doadamente observables, en calquera bosquete e mesmo en prácticamente calquera parque de Santiago de Compostela, incluso en xardíns pequenos, pero o picafollas ibérico cría no norte e oeste da Península Ibérica (a grandes rasgos) mentres que o picafollas común está restrinxido como nidificante ao noreste (de novo xeralizando) e é a típica especie de picafollas de ampla distribución no resto de Europa. Agora ben, os picafollas ibéricos invernan en África mentres que moitos picafollas comúns invernan precisamente na península Ibérica. Un pouco de lío, non?. Pero aínda hai máis. Xusto nestes días de marzo no que chegou o bo tempo moitos picafollas comúns -dos que non crían aquí- poden ser escoitados cantando como se iniciaran xa a súa reprodución. E exactamente iso está a pasar agora en Santiago de Compostela! Dentro duns días marcharán os comúns, chegarán os ibéricos e non poderemos asistir a este pequeno lío.

Distinguir ambos picafollas de vista non é tarefa doada. Ambos son moi semellantes e mesmo hai individuos prácticamente indiferenciables. Máis se temos en conta que non sempre son observados a curta distancia ou con boas condicións de luz. Polo que precisamente o xeito máis doado de diferencialos é o seu canto. O picafollas común recibe en inglés o nome de Chiffchaff e ise é xustamente o seu canto chif-chaf. O picafollas común fai tamén un chif-chaf pero con adornos cara ao final. Sinxelo. Aquí tendes cantos de picafollas común e aquí ibérico.

O paxaro que encabeza este blog é precisamente un picafollas común. Para aqueles que queiran saber máis sobre picafollas, en particular do ibérico, recomendo o estupendo libro no que participaron varios compañeiros e amigos “El mosquitero ibérico“, do que me permito reproducir unha das súas estupendas láminas coa imaxe do picafollas ibérico.

lc3a1mina

Aproveito para dicir que tras case 4 meses de chuvia constante e falla de luz, estes días de anticiclón repentino con temperaturas suaves e gran cantidade de luz son días perfectos para saír e observar aves… ou mellor aínda, escoitalas. Non perdades esta oportunidade!

Xa é primavera

Quizáis, o título deste post poida parecer un pouco atrevido de máis, sobre todo tendo en conta que vai frío dabondo e as chuvias, por se non tiveramos bastante, ainda non marcharon.

Pero obviamente falo de aves e para moitas delas o periodo reproductor, a primavera, xa comezou, timidamente, pero aí están iniciando unha nova tempada de cría. Mesmo algunhas aves que non están presentes na cidade no inverno, xa están a chegar. A cuestión é que chova ou vaia viruxe, moitas aves guíanse polo fotoperiodo para iniciar o periodo reproductor. Velaí os feitos:

Os xiríns (Serinus serinus) – verdecillos- comezaron a cantar xa hai uns 10 días. De momento son poucos e tímidos pero o seu canto é inconfundible.

Imaxe

As papuxas cabecinegras (Sylvia melanocephala) -curruca cabecinegra- da mata de silvas no camiño ao cole xa se fan notar co seu característico canto. Como característico é o canto dos ferreiriños reais (Parus major) – carbonero común-  que xa podemos escoitar en calquera parque

E as gaivotas patiamarelas (Larus michahellis), presentes todo o ano e que aniñan en moitos tellados da cidade xa toman posicións, perfectamente emparelladas, defenden o territorio e ainda lles queda tempo para facerse aloumiños e berrarlle ao vento.

 Imaxe

Así que xa sabedes, disfrutade axiña da primavera que logo pasa. E ademáis aínda podemos atopar algunha especie típica do inverno…

O falcón peregrino

En moitas ocasións teño falado do falcón peregrino (Falco peregrinus) inda que sempre colateralmente. Non hai semana na que non o vexa polo menos unha vez o que me anima a cartografiar os puntos onde o teño observardo na mesma cidade. Cómpre dicir que non é un mapa de ónde está/n o/os falcón/s senón onde o teño observado, o que non é o mesmo, polo que a súa utilidade é de servir de mera guía de alerta para mirar cara arriba, non un cartografiado científico do uso que o falcón fai da cidade. Aquí tedes o mapa.

As veces baixo os posadoiros dos falcóns, onde despluman ás súas presas, podemos atopar resto da súa actividade, xeralmente as ás das súas presas unidas ainda polo esterno, como nesta foto tomada a carón da avenida de Barcelona:

HTC feb-marzo 2010 024

Mesmo sen prismáticos podemos observalo, aquí pousado cunha presa sobre o Hotel Peregrino (e non é un chiste, tan só coincidencia), a foto é moi mala, é de simple móbil.

IMAG0834

E por último deixovos unha foto dun falcón, inda que pousado na catedral de Lugo, non na de Santiago de Compostela.

falcon-lugo-pequeno

Durmidoiros, espectáculo invernal 4

O panorama dos dumidoiros de aves en Santiago de Compostela non estaría completo se non mencionamos o existente no campus sur da USC, próximo á facultade de Farmacia e nun lugar transitado e coñecido.

Nunhas poucas árbores pódense contar, sen dificultade, unha gran cantidade de grallas pequenas (Corvus monedula) – Grajillas-, en torno aos 40 exemplares, xunto cuns 70 exemplares de pega (Pica pica) – urracas-. Sen dúbida un bo durmideiro comunal de córvidos sendo os primeiros, as grallas pequenas, como xa temos dito noutras ocasións, unha especie que se ben non está en perigo, si que está en regresión e non é descartable que poida ser cualificada nun futuro de vulnerable.

_DSC6177_DSC6181

 A tarde escollida para visitar este durmideiro non era boa. Levamos máis de dous meses golpeados por fortes borrascas do Atlántico, ou cicloxéneses explosivas como agora lles din, e este día había unha ben forte polo que foi difícil tomar boas imaxes e mesmo a Rubia a duras penas suxeitaba os seus prismáticos coas súas pequenas mans que se enfriaban rapidamente.

Qué preguntou a Rubia

Isto deu lugar a algunhas serias reflexións: cómo son capaces de suxeitarse as aves nas polas das árbores con este vento sen caer? e cómo son capaces de durmir con semellante meneo?

Como se pode ver nestes vídeos, suxeitarse e durmir nestas condicións non parece doado. O de suxeitarse é sinxelo: as aves, botándose cara adiante, automáticamente pechan os dedos das patas, exercendo unha gran presión cun mínimo esforzo, isto é, sen gastar apenas enserxía. O de durmir xa é outra cousa. 

Durmidoiros, espectáculo invernal 3

O panorama dos dumidoiros de aves en inverno en Santiago de Compostela non estaría completo sen darnos un paseo por dúas céntricas e urbanas prazas. Son prazas áridas, pouco acolledoras, que poderíamos pensar que non teñen interese ningún para as aves, todo o contrario.

Referímonos ás prazas de Galicia e de Vigo, ambas céntricas e sustentadas sobre apardoiros subterráneos, cheas de tráfico de vehículos e persoas. Ben, nestas prazas atopamos algunhas árbores de pouco porte, escuálidas incluso pero suficientes para que nelas se instalen sendos dumidoiros de lavandeira branca (Motacilla alba). Son aves comúns, características de medios rurais e urbanos, coñecidas por todos, confiadas.

_DSC0310

Reunirse en durmidoiros tan netamente urbanos ten as súas vantaxes: evítanse os depredadores e a temperatura é lixeiramente superior. Dúas vantaxes definitivas para a supervivencia invernal. Contemplar estes durmidoiros non pode ser máis sinxelo e ao alcance de calquera, basta poñerse en calquera esquina da praza no serán. (Ambas prazas están agora sendo remodeladas polo que o estado dos durmidoiros é lixeiramente peor que outros invernos. Conservarán ás árbores que é o fundamental).

Durmidoiros, espectáculo invernal 2

Hai uns días falábamos dos durmidoiros de estorniños, pero non é esta especie, ou para ser exacto, estas dúas especies, as únicas que forma durmidoiros espectaculares en plena cidade. Neste caso lembrámonos das nosas veciñas, as pegas (Pica pica) ou urracas, en castelán. Son moi comúns, como xa vimos noutras entradas, un córvido familar e listo, adaptable e que, debido ao común que é a especie, parece que non sempre sabemos apreciar a sua indubidable fermosura. Pois ben, esta especie agrúpase tamén en durmidoiros en árbores na cidade. Neles protéxense unhas a outras da posible presenza de depredadores, que na cidade son menos que no campo, xogan coa vantaxe de ter luz (das farolas) de noite e uns grados máis de temperatura. En Santiago podemos verlas no entorno do Auditorio de Galicia e no Campus sur. Deixámosvos unhas fotos tomadas xa de noite a luzo do flash e das farolas. 

_DSC5687 _DSC5690